Muzeum Teatralne, pierwsze i jedyne o zasięgu ogólnopolskim, zostało założone w 1957 r. z inicjatywy Arnolda Szyfmana i było ukoronowaniem wieloletnich działań i apeli luminarzy kultury – pisarzy, uczonych, a przede wszystkim ludzi sceny. Geneza Muzeum sięga przełomu stuleci. Już wówczas bowiem w 1902 r. zorganizowano w salach ratusza warszawskiego pierwszą wielką wystawę pamiątek teatralnych liczącą ok. 2 tys. eksponatów. W początkowym okresie Muzeum funkcjonowało jako Oddział Teatralny Muzeum Historycznego m. st. Warszawy. Zespołem kierował wówczas prof. Eugeniusz Szwankowski. W 1965 r. Muzeum rozpoczyna swą działalność w nowej siedzibie, w odbudowanym gmachu Teatru Wielkiego, przechodząc jednocześnie pod administrację Teatru. Wystawa inaugurująca powiązana została z obchodami 200-lecia Sceny Narodowej. O ile w pierwszym okresie położono nacisk na gromadzenie i naukowe opracowywanie zbiorów, a także na inwentaryzację ocalałych ze zniszczeń wojennych teatraliów, to w drugim okresie (pod kierunkiem Józefa Szczublewskiego, a następnie Ewy Makomaskiej) rozwinięto przede wszystkim działalność wystawienniczą, nie zaniedbując prac naukowych. Muzeum stało się wkrótce jednym z najważniejszych ośrodków teatrologicznych w kraju, prowadzącym jednocześnie regularną działalność wystawienniczą i popularyzatorską, ciągle powiększającym zbiory drogą zakupów, darów, przekazów i depozytów.