Małgorzata Rejmer „Błoto słodsze niż miód. Głosy komunistycznej Albanii” (Recenzja)

Rejmer Błoto
Rejmer Błoto

Trudno pisać recenzję takiej książki. Z jednej strony – wstrząsająca tematyka, ludzkie dramaty i poświęcenie pisarki i antropolożki, który spędziła w Albanii kilka lat, by wniknąć w tamtejszą kulturę i poznać historie swoich bohaterów. Z drugiej – oczekiwania czytelnika, zaznajomionego z dorobkiem i talentem Rejmer. Jako wirtuozka słowa i sprawna opowiadaczka dała się poznać już w 2009 roku, w swoim brawurowym debiucie, iskrzącej się od wyszukanego humoru „Toksymii”. Cztery lata później pojawił się jej „Bukareszt. Kurz i krew” – znakomity, kipiący emocjami i poetycką aurą reportażowy portret stolicy Rumunii. Tym razem otrzymujemy pozycję dość zaskakującą. Autorka odstawia na bok charakterystyczne dla siebie gry słowne i potoczystą frazę. Jest poważna i podniosła jak nigdy dotąd. To nie powinno dziwić – temat w żadnym wypadku nie nastraja do żartów. Zgodnie z podtytułem, słyszymy tu głosy komunistycznej Albanii – opowieści ludzi, zarówno anonimowych, jak i znanych w swojej ojczyźnie, którzy mieli nieszczęście urodzić się w okrutnym reżimie i znaleźć się na jego celowniku. Nad przywoływanymi historiami unosi się duch przywódcy, Envera Hoxhy’ego, paranoika rządzącego Albanią od 1944 aż do 1985 roku. Mimo obycia w świecie, w tym studiów we Francji i Belgii, w swoim kraju uprawiał zamordyzm w iście stalinowskim stylu. Nie ustawał w potęgowaniu grozy – podsłuchy, porwania, pokazowe procesy, brutalne przesłuchania i „znikanie” nieprawomyślnych obywateli były na porządku dziennym. Za mało radykalni byli dla niego także bracia w wierze z innych krajów – najpierw odciął się od ZSRR, a następnie od Chin, by z 3-milionowej Albanii uczynić jedno wielkie więzienie, w którym brakowało wszystkiego poza opresją. Ludzie, żeby przetrwać, potrafili donieść na swoich małżonków czy przyjaciół. Aby uciec z piekła – skazywali się na niemal pewną śmierć na pilnie strzeżonej granicy. Jeśli ktoś interesuje się Albanią ze względów turystycznych lub oczekuje anegdot i ciekawostek, nie znajdzie w tej pozycji nic dla siebie. To książka o triumfie zła, który przeniknęło cały kraj na wskroś.

Tekst: Olaf Kaczmarek

Małgorzata Rejmer
„Błoto słodsze niż miód. Głosy komunistycznej Albanii”
Wydawnictwo Czarne, 2018